Over de restauratie
In 2008 werd Twee Vrouwen door het Filmmuseum digitaal gerestaureerd in het kader van het grootschalige conserverings- en digitaliseringsproject
Beelden voor de Toekomst. Het oude negatief werd gescand en beschadigingen en onvolkomenheden werden digitaal weggewerkt. In overleg met George Sluizer werd vervolgens een definitieve versie samengesteld. Deze nieuwe digitale versie diende als basis voor de dvd en de nieuwe vertoningskopie.
Voor de restauratie van Twee Vrouwen beschikte het Filmmuseum - anders dan gebruikelijk - niet over één, maar twee complete negatieven.
George Sluizer, die de gewoonte had zijn werk voortdurend te herzien, maakte in 1979 binnen enkele maanden twee versies van Twee Vrouwen. De negatieven verschillen van elkaar in lengte en in plaatsing van bepaalde scènes. Na overleg met de regisseur en analyse van het filmmateriaal werd besloten het tweede negatief als de definitieve versie te beschouwen. Enkele opnamen werden verwijderd, andere ingekort en de plot werd iets anders opgebouwd.
Om de kwaliteit van het originele materiaal te waarborgen en een nieuwe montage van het oude negatief te voorkomen, werd de film digitaal gerestaureerd en gemonteerd. Hierdoor werden resultaten verkregen die met fotochemische restauratie moeilijker te bereiken zijn: kabels, krassen en vlekken zijn digitaal ‘weggeveegd’ en het werd eenvoudiger de kleuren te corrigeren.
Over de film & restauratie
Twee vrouwen / Twice a Woman (1979)
Rommy Albers, onderzoeker Nederlandse film van het Filmmuseum, schreef voor het filmtijdschrift Cut! een artikel over de historie en achtergronden van George Sluizers Mulisch-verfilming. Begin mei 1979 ging op het filmfestival van Cannes Twice a Woman van George Sluizer in première. De film werd vertoond op de filmmarkt en kreeg wegens succes twee extra voorstellingen. Een aantal landen kocht de film aan. Drie weken later - 23 mei 1979 - kwam de film in Nederland uit in meer dan twintig bioscopen. Twice a Woman was de tweede speelfilm van Sluizer na João en het mes (1972), een in Brazilië opgenomen speelfilm over een oudere man en zijn jonge vrouw. Sluizer had in de jaren daarvoor naam gemaakt als documentaire- en opdrachtfilmer.
Film en boek
Twice a Woman is de verfilming van de roman ‘Twee vrouwen’ van Harry Mulisch uit 1975.
Mulisch schreef een verhaal over de veertigjarige museumconservator Laura (Bibi Andersson), die alleen leeft na de scheiding van haar man Alfred (Anthony Perkins). Op een dag ontmoet ze de veel jongere Sylvia (Sandra Dumas), met wie ze een relatie krijgt. Sylvia trekt bij Laura in. Na een gezamenlijke reis naar Zuid-Frankrijk waar ze Laura’s moeder opzoeken, ontmoeten ze Alfred en zijn nieuwe echtgenote. De reis levert ook de eerste spanningen op. Deze zetten zich in Amsterdam voort en op een dag blijkt Sylvia verdwenen.
Uiteindelijk komt Laura erachter dat Sylvia met Alfred samenleeft. Sylvia blijkt zwanger van Alfred maar keert terug naar Laura. Ze krijgt het kind dat Laura zozeer wenste, maar niet kon krijgen. Alfred kan dit niet verkroppen en vermoordt Sylvia. Laura blijft alleen achter. Ze krijgt bericht dat haar moeder is overleden en vertrekt naar Nice.
De film volgt vrij letterlijk het boek. In een interview liet Sluizer weten dat de film zijn interpretatie is van de roman; alleen de mannelijke hoofdrol is meer uitgewerkt. Sluizer vond Alfred in Mulisch’ boek vooral een tussenpersoon en besloot hem wat meer diepgang te geven.
Internationale versie
George Sluizer - tevens producent van de film – gokte met Twice a Woman op een internationaal publiek. Hij besloot daarom om de film in het Engels op te nemen en koos voor de hoofdrollen twee internationaal bekende sterren: Bibi Andersson en Anthony Perkins. Bibi Andersson was vooral bekend uit de films van de Zweedse regisseur Ingmar Bergman. Zij is te zien in Het zevende zegel, Wilde aardbeien en het psychologische drama Persona. Anthony Perkins geniet vooral faam als de psychopathische moordenaar Norman Bates in Alfred Hitchcocks Psycho. De rol van Sylvia werd gespeeld door de debuterende Sandra Dumas.
Aangezien de film met Nederlandse subsidiegelden werd opgenomen, was men verplicht een Nederlandse versie te vervaardigen. Deze is echter nooit gebruikt; zelfs in de Nederlandse bioscopen werd de Engelstalige versie vertoond.
Hermontage
Twice a Woman werd redelijk goed ontvangen door de pers, al was er wel enige kritiek, met name op de moeizame structuur van de film. Sluizer verfilmde het verhaal niet-chronologisch en maakte gebruik van flashbacks. Dit had tot gevolg dat het voor de kijker niet altijd even duidelijk was hoe hij een scène moest interpreteren.
De regisseur verhielp deze tekortkoming door in alle in Nederland vertoonde kopieën een aantal kleine veranderingen aan te brengen. Een paar weken na de Nederlandse première trok hij van bioscoop naar bioscoop om de vertoningskopie te hermonteren. Ook werd de slotscène - waarin Laura naar Zuid-Frankrijk reist om haar moeder te begraven - in tweeën geknipt. Door een deel van deze scène aan het begin van de film te plaatsen werd de logica van de vertelling helderder: het is duidelijk dat het verhaal achteraf wordt verteld.
De regisseur besloot nog wat wijzigingen door te voeren; bij het inkorten van de verschillende voor het buitenland bestemde versies, had Sluizer bemerkt dat dit de structuur van de film verbeterde. Hij besloot deze veranderingen bij de hermontage door te voeren, met als resultaat een zes minuten kortere eindversie.
Gepuzzel bij de restauratie
Bij vergelijking van de nog bestaande vertoningskopieën, bleek dat de film ondanks Sluizers hermontage nog steeds geen definitieve vorm had gekregen. Geen van de vergeleken prints is namelijk identiek. Sluizer heeft iedere keer weer andere veranderingen aangebracht, net zo lang tot hij zijn ideale versie had. Ook de opsplitsing van de slotscène en het naar voren halen van een deel van deze scène, bleek lang niet bij alle prints gebeurd te zijn. De reconstructie en restauratie van de film leverden dan ook heel wat gepuzzel op.
Het Filmmuseum beschikte ook nog eens over twee verschillende negatieven van Twice a Woman. Eén daarvan was het oorspronkelijke cameranegatief van de premièreversie. Het andere negatief - aanmerkelijk slechter van kwaliteit – dateerde van een paar weken later.
Na vergelijking van de negatieven, en in overleg met George Sluizer, heeft Filmmuseum-restaurator Guy Edmonds een versie vervaardigd die het meest recht doet aan de opnieuw gemonteerde versie die Sluizer voor ogen had.
De gerestaureerde versie komt grotendeels overeen met het tweede, beschadigde negatief.
Voor de restauratie is het eerste cameranegatief gedigitaliseerd voordat het door de restaurator is bewerkt. Digitalisering biedt veel meer mogelijkheden om beschadigingen of onvolkomenheden weg te werken dan de oude analoge wijze van restaureren. Het resultaat is een nieuwe, van alle onvolkomenheden ontdane digitale versie van de film. Deze digitalisering vormde het uitgangspunt voor de uiteindelijke nieuwe kopie van Twice a Woman. Het digitale materiaal is ‘uitgeschreven’ naar een nieuw negatief en van dit negatief is een nieuwe vertoningskopie getrokken en een nieuwe kopie voor de Filmmuseum-collectie. De Filmmuseum-restauratie diende ook als uitgangspunt voor de dvd van Twice a Woman.
Dit artikel verschijnt ook in ‘Cut! Het magazine van de Nederlandse film' , nr. 1, november 2008.
