Twee Vrouwen
In George Sluizers film Twee Vrouwen (Twice a Woman, 1979), naar de gelijknamige roman van Harry Mulisch, raakt de veertigjarige Laura verwikkeld in een lesbische relatie met de veel jongere Sylvia, waarmee ze zich de woede van haar ex-echtgenoot op de hals haalt. Sylvia verleidt de man en raakt zwanger, om Laura het kind te geven dat ze niet krijgen kon. De verlaten minnaar neemt daarop wraak.
George Sluizer gokte op een internationaal publiek en nam Twee Vrouwen (ook) in het Engels op. Voor de hoofdrollen koos hij twee internationale sterren: Bibi Andersson (Het zevende zegel en Persona van Ingmar Bergman) en Anthony Perkins (Alfred Hitchcocks Psycho). De derde hoofdrol was voor de debuterende Sandra Dumas. Kitty Courbois en Joop Admiraal zijn te zien in een bijrol, jazzmusicus Willem Breuker componeerde de muziek met het internationaal befaamde Willem Breuker Kollektief.
Twice a Woman was de tweede speelfilm van Sluizer na João en het mes (1972), een in Brazilië opgenomen drama rond een oudere man en zijn jonge vrouw. Sluizer had in de jaren daarvoor naam gemaakt als documentaire- en opdrachtfilmer. Hij brak in 1988 internationaal door met de Spoorloos.
(Inter)nationale ontvangst
Mulisch’ boekverfilming ging in Nederland op 23 mei 1979 in première in 28 theaters en werd redelijk goed ontvangen, hoewel een enkele recensent ook repte van een ‘stijlvolle mislukking’. Twee Vrouwen was eerder dat jaar al te zien tijdens het filmfestival van Cannes. Sluizer: ‘Ik heb nog twee keer voor volle zalen moeten draaien. Met zelfs publiek op de grond.’ In Cannes was ook de producent van de nieuwste James Bond-film Moonraker aanwezig. Zij liet Sluizer weten dat zijn film ‘geweldig veel stof tot nadenken’ gaf. Schrijver Harry Mulisch (‘Ik hield mijn hart vast’) toonde zich zeer ingenomen met het resultaat en de pers noteerde ‘de internationale allure’ en het overtuigende spel van de actrices Bibi Andersson en Sandra Dumas.
Een jaar later, in 1980, was Sluizers film in de Verenigde Staten te zien. Twee Vrouwen werd ook verkocht aan landen als Spanje (Dos veces mujer), Italië (Il sogno di Laura), Frankrijk (Un homme, deux femmes), Zweden en Canada.
Internationale Nederlandse film
George Sluizer - die tevens optrad als producent - gokte met Twice a Woman op een internationaal publiek. Hij besloot daarom de film in het Engels op te nemen en koos voor de hoofdrollen twee internationaal bekende sterren: Bibi Andersson en Anthony Perkins. Andersson was vooral bekend door de films van de Zweedse regisseur Ingmar Bergman. Zij speelde in Het zevende zegel (1957), Wilde aardbeien (1957) en het psychologische drama Persona (1966). Anthony Perkins geniet vooral bekendheid als de psychopathische moordenaar Norman Bates in Alfred Hitchcocks Psycho (1960). De rol van Sylvia werd gespeeld door de debuterende Sandra Dumas.
Aangezien de film met Nederlandse subsidiegelden was gedraaid, was men verplicht ook een Nederlandse versie te vervaardigen. Deze is echter nooit gebruikt. In de Nederlandse bioscopen werd de Engelstalige versie getoond.
Zijn keuze om Mulisch’ romanverfilming ook in het Engels op te nemen, verantwoordde de filmmaker als volgt: ‘Die Engelse versie is duidelijk de beste van de twee. Hoe goed ook gedaan, nasynchronisatie blijft iets oneigenlijks. Het samengaan van stem en fysiek van een acteur is toch niet te scheiden. John Wayne die “Hände hoch” in het Duits roept, blijft een gekke zaak. De Nederlandse bioscoopexploitanten zijn vrijgelaten in hun keus. Bijna allemaal hebben ze de Engelse versie genomen.’ [Het Binnenhof, 23/5/1979]
Sluizers aanpak kwam hem op het verwijt te staan dat Twee Vrouwen geen Nederlandse film was maar een reguliere internationale productie met een Nederlandse regisseur aan het roer. De regisseur liet weten dat hij zijn film juist bewust op de internationale markt had afgestemd omdat het Nederlandse taalgebied zo klein is.
Lesbisch in de jaren zeventig
In gesprek met de pers ontvouwde Sluizer zijn visie op de vrouwenliefde. Hoewel de jaren zeventig in Nederland in het teken stonden van de seksuele bevrijding onder vakkundige leiding van de NVSH en de PSP, was homoseksualiteit volgens de regisseur geen uitgemaakte zaak. Hij zag Twee Vrouwen daarom als een ‘sociale en politieke’ film. ‘Het gaat over een minderheid ten slotte, ja, niet omdat het over vrouwen gaat, maar omdat het over vrouwen met een onderlinge verhouding gaat. We denken wel dat het geen taboe meer is, maar het is wel degelijk zo. In Nederland zijn we zo gewend aan, zeg maar homofiele verhoudingen, dat je alles wel als een feit accepteert en er gewoon over praat. Maar toen ik in het buitenland was, heb ik heel duidelijk gevoeld dat er nog steeds heel sterke weerstanden bestaan. Met name in Amerika, waar vrouwelijke democratische senatoren zeggen: “We praten er wel over in Miami op het vrouwencongres, maar ik wil zo’n verhouding niet zien dichtbij mijn huis.”‘ (Nieuwsblad van het Noorden, 21/7/1978)
Hoe controversieel het spelen van een lesbische rol in de jaren zeventig nog was, bleek uit de reacties van diverse actrices die Sluizer benaderde. Jane Fonda weigerde omdat de politiecarrière van haar toenmalige echtgenoot schade zou oplopen. ‘Als ik een lesbische rol speel, kan mijn man nooit meer senator worden.’ Sluizer: ‘Alle progressieve, feministische actrices, onder wie Ellen Burstyn, heb ik gevraagd voor die rol, maar geen van allen wilden ze. Sommige actrices zeiden: “Een moordenares of een hoer wil ik best spelen, maar als ik een rol van een lesbienne aanneem, is mijn carrière kapot.”’ (Nieuwe Revue, 15/6/1979).
Harry Mulisch - verfilmingen
Behalve Twee Vrouwen zijn nog drie romans van Harry Mulisch verfilmd: Fons Rademakers regisseerde in 1986 De Aanslag, waarmee hij in 1987 een Oscar voor beste buitenlandse film in de wacht sleepte. Frans Weisz verfilmde in 1995 Hoogste tijd, waarvoor hoofdrolspeler Rijk de Gooijer een Gouden Kalf kreeg toegekend. Jeroen Krabbé verfilmde in 2001 De ontdekking van de Hemel met Stephen Fry in de hoofdrol.
Over de regisseur
Regisseur, producent en scenarioschrijver George Sluizer, bekend van onder meer Spoorloos en Het stenen vlot, werd in 1932 in Parijs geboren en studeerde aan de IDHEC Film Academie. Zijn eerste film, de documentaire De lage landen (1961) werd bekroond met een Zilveren Beer op het filmfestival in Berlijn. In 1971 maakte hij zijn eerste speelfilm, João en het mes.
Hij verwierf internationale bekendheid met zijn meermaals bekroonde film Spoorloos (1988), die tevens tijdens het Nederlands Film Festival het Gouden Kalf voor Beste Lange Speelfilm won. In 1992 maakte hij zelf de Amerikaanse remake van deze film: The Vanishing. In zijn lange filmcarrière heeft George Sluizer meer dan 18 films geregisseerd, geproduceerd en/of geschreven in vele landen en in zes verschillende talen.
